Het gestreste brein

Van 12 tot en met 18 maart was het Brain Awareness Week, waarbij altijd veel aandacht uitgaat naar hersenonderzoek. Gecombineerd met de groeiende media-aandacht voor onderwerpen als stress en depressie, kreeg ik inspiratie om weer een nieuwe blog te schrijven. Eerder schreef ik over depressie en de mogelijke rol van hormonen in het brein. Nu wil ik uitleggen wat er in het brein en de rest van het lichaam gebeurt bij acute en chronische stress.

Acute stress en het brein
Je bent op vakantie en staat oog in oog met een gevaarlijk roofdier. Of je hebt geen vakantie omdat je eindexamen elk moment kan beginnen. Je hartslag schiet omhoog en je voelt een energie-boost. Herkenbaar? Deze signalen zijn te verklaren door een systeem bestaande uit een aantal processen die zich in het brein en de rest van het lichaam afspelen. Hierbij is een hoofdrol weggelegd voor twee hersengebieden, de hypothalamus en de hypofyse, en ook voor een orgaan, de bijnierschors. Dit hele systeem wordt de hypothalamus-hypofyse-bijnier as (HHB-as) genoemd. Bij de confrontatie met een acute stressbron wordt dit systeem, de HHB-as, geactiveerd. Hoe zit de HHB-as in elkaar?

HHB-as
Diep in ons brein bevindt zich de hypothalamus. De hypothalamus zorgt voor stabiliteit van verschillende processen in het lichaam, zoals je hartslag, honger, dorst en lichaamstemperatuur. Deze staat van stabiliteit heet homeostase. Op het moment dat je geconfronteerd wordt met een acute stressbron, ziet je brein dit als een dreiging. In het brein reageert de hypothalamus hierop door het hormoon CRH aan te maken en af te geven. CRH heeft invloed op een ander hersengebied; de hypofyse. Onder invloed van CRH maakt de hypofyse een ander hormoon aan, namelijk ACTH. ACTH is onder andere betrokken bij je biologische klok. ACTH stimuleert de bijnierschors om het hormoon cortisol te produceren. Cortisol breekt eiwitten af en remt tijdelijk verschillende lichaamsprocessen die in gevaarlijke situaties even minder belangrijk zijn, zoals je immuunsysteem, voortplantingssysteem, enzovoort. Hierdoor kan energie (in de vorm van glucose) vrijkomen. Deze energie heeft je lichaam nodig om adequaat te reageren op de stressbron, bijvoorbeeld om te vluchten van het roofdier. Bovendien maakt je bijnierschors ook adrenaline aan, waardoor bijvoorbeeld je hartslag stijgt. Cortisol geeft vervolgens een signaal terug naar de hypothalamus in het brein om de aanmaak van CRH af te remmen. Minder CRH zorgt ook voor minder ACTH, wat weer resulteert in minder cortisol. Alle hormonen gaan naar normale waarden, je hartslag zakt en je lichaamsprocessen worden weer stabiel (homeostase).

Door al deze reacties staat cortisol ook wel bekend als het ‘stresshormoon’. Toch is het belangrijk te vermelden dat cortisol cruciaal is voor mens en dier. Stel je eens voor dat je HPA-as niet goed functioneert als dat gevaarlijke roofdier op je afkomt…Stress en de bijbehorende reacties in het brein en je lichaam zijn dus juist heel positief! Tenminste, tot op zekere hoogte.

Chronische stress en het brein
Wat als de stressbron geen acute, maar een chronische situatie is? Als je bijvoorbeeld een hele heftige gebeurtenis hebt meegemaakt waar je nog maanden of zelfs jaren over piekert? Even terug naar je lichaamsprocessen die stabiel moeten blijven, oftewel homeostase. Het proces waarbij je lichaam in homeostase probeert te komen heet allostase en de moeite die het lichaam hiervoor moet doen wordt allostatische lading genoemd. Geloof het of niet, maar bij een acute stressbron is de allostatische lading vrij laag. Bij chronische stress wordt de allostatische lading steeds hoger. Op een gegeven moment kost dit het lichaam extreem veel energie en wordt homeostase steeds moeilijker. Bepaalde reacties van het lichaam, zoals een verhoogde hartslag en/of bloeddruk kunnen dan ook langduriger aanhouden. Ook de onderdrukking van verschillende lichaamsprocessen (zoals het immuunsysteem) duurt langer. Dit brengt gevaren voor de fysieke gezondheid met zich mee. Maar ook het brein komt in gevaar. Cortisol kan er namelijk voor zorgen dat glucose in het brein anders verdeeld en verwerkt wordt, wat invloed heeft op meerdere hersengebieden. De hersenen hebben namelijk glucose nodig om te blijven functioneren. Zo blijkt dat verschillende hersengebieden kleiner zijn bij gezonde mensen die gedurende meerdere jaren chronische stress ervaren. Dit blijkt uit verschillende studies, waaronder met overlevenden van de aanslagen op de Twin Towers op 11 september 2001. Een van de hersengebieden die kleiner blijkt, is de hippocampus. Dit is een belangrijk hersengebied voor geheugen en leren. Een kleinere hippocampus is in ander onderzoek gerelateerd aan geheugenproblemen, maar ook het langer duren van depressiviteit en post-traumatische stressklachten.

Concluderend zijn de reacties van brein en lichaam bij acute stress normaal en zelfs cruciaal voor overleving. Het onderzoek naar chronische stress en het brein staat nog in de kinderschoenen. Bovendien gaat het vaak om relaties en zijn oorzakelijke verbanden moeilijk aan te tonen. De huidige literatuur wijst wel in de richting van het risico van chronische stress voor zowel de lichamelijke als psychische gezondheid.

Bronnen:
de Kloet, E.R. (2009). Stress: neurobiologisch perspectief. Tijdschrift voor psychiatrie, 51(8), 541-550.

Ganzel, B.L., Morris, P.A., Wethington, E. (2010). Allostasis and the human brain: Integrating models
of stress from the social and life sciences. Psychological Review, 117(1), 134-174.

Stephens, M.A.C., Wand, G. (2012). Stress and the HPA axis. Alcohol research, 34(4), 468-483.

Gevonden: http://www.psyblog.nl/2018/04/19/brein-acute-chronische-stress/

09/05/2018
disbalans
Artikelen

Balans werk – privé

Wie soms eens thuiswerkt, vindt het maar lastig om maat te houden. Je bent dan eerder geneigd tot overwerken, om het maar af te krijgen. Wat? Die lastige klus, waarvoor je naar huis bent gegaan. Bleek uit onderzoek van het CBS. Thuiswerken moet je kennelijk ook leren. Hoe maak je de werkomstandigheden zo dat iedereen wel optimaal aan de slag gaat, maar zonder overdrijven of onderpresteren? 8 Tips.

Nederlanders brengen het grootste deel van hun werktijd nog steeds door op kantoor – 64 procent van de medewerkers is er altijd, volgens het CBS en TNO. Als mensen al thuiswerken, is dat in twee derde van de gevallen incidenteel, bijvoorbeeld door stress en concentratieproblemen op kantoor. Slechts een tiende van de Nederlandse werkenden is dan ook écht tevreden met hun werkplek, laat het Global Workplace Report van Ipsos en Coalesse-moederbedrijf Steelcase Group zien. 

8 Tips voor maat houden en langer doorwerken
Met deze tips kunnen werkgevers daar verandering in brengen en de ideale werkomstandigheden op kantoor creëren. Zodat mensen hun werk wél af krijgen en niet noodgedwongen thuis nog aan de slag moeten. Dat is niet alleen goed voor het humeur en de gezondheid van hun medewerkers, maar ook voor de organisatie zelf. Hoe gezonder de werknemer, hoe lager het ziekteverzuim ligt en hoe hoger de betrokkenheid en de productiviteit.

1} Geef medewerkers keuze en controle waar en hoe ze werken

Medewerkers die het meeste controle en keuze hebben over waar en hoe ze werken – afhankelijk van bijvoorbeeld hun taak of gemoedstoestand – zijn het meest betrokken. Toch heeft de helft van de Nederlandse kenniswerkers op hun huidige kantoor niet de vrijheid om te kiezen waar ze willen werken.

2} Creëer speciale concentratieruimtes voor rust en focus

Een voorbeeld van een werkplek die past bij een bepaalde taak of gemoedstoestand, is een ruimte waar mensen zich kunnen concentreren. Werkstress is een van de grootste arbeidsrisico’s van de 21e eeuw en dat wordt voor een groot deel veroorzaak door afleiding en open werkplekken met veel omgevingslawaai. Flexibele concentratieruimtes lossen dit probleem voor een groot deel op.

3} Investeer in nieuwe technologieën

Het gebruik van vaste technologie ligt in Nederlandse organisaties nog twee keer zo hoog als het gebruik van mobiele apparatuur. 70 Procent van de werkenden maakt gebruik van een vaste telefoonlijn en 74 procent van desktopcomputers. En dat terwijl medewerkers met tablets, smartphones, laptops en videoconferencing-opties het meest blij en betrokken zijn (zie ook punt 1).

4} Stimuleer samenwerking en creatie

Als mensen bij elkaar zijn – letterlijk in dezelfde ruimte of virtueel dankzij slimme technologieën – ontstaan de beste ideeën en stijgt de betrokkenheid. Met elkaar én met de organisatie. Dit is niet op ieder moment van de dag noodzakelijk (zie punt 2), maar de mogelijkheden moeten wel optimaal zijn.

5} Maak informeel en sociaal contact makkelijk

Alleen zakelijk contact met collega’s maakt medewerkers niet blij – juist de informele momenten geven een boost aan de tevredenheid. Een werkgever kan dat stimuleren, door het inrichten van een echte koffietent, een loungeruimte of zelfs een bar.

6} Bied toegang tot buitenlucht en zonlicht

Pauzes nemen is cruciaal en de rol van buitenlucht en echt daglicht mag niet onderschat worden. Het biedt medewerkers de kans om hun gedachten de vrije loop te maken en echt tot rust te komen. Ze keren daarna frisser en vrolijker terug naar hun werkzaamheden. Door als werkgever zelf deze outdoor spaces te creëren – met de nodige ontspanningsmogelijkheden – wordt de drempel om naar buiten te gaan een stuk lager.

7} Zorg voor ergonomisch en emotioneel comfort

Ergonomisch ontworpen meubilair – bureaustoelen, tafels, banken – is een basisvoorwaarde voor organisaties, die direct van invloed is op het welzijn van medewerkers en daarmee op hun productiviteit. Hetzelfde geldt voor ruimtes aanvoelen zoals ‘thuis’. Medewerkers die positief scoren op welzijn, zijn blijer, productiever en minder vaak ziek.

8} Maak de kantooromgeving een verlengstuk van de organisatiecultuur

Als laatste kan een goed ingerichte werkplek dienen als weerspiegeling van de bedrijfsstrategie, het merk en de cultuur – ook dat beïnvloedt de betrokkenheid en daarmee ook de tevredenheid van de medewerkers.

(Platform Over Het Nieuwe Werken)

[/swifty_text][/swifty_grid_column][/swifty_grid_row]
02/05/2018
disbalans
Artikelen, balans, thuiswerk, werkplek